تنفس عمیق ممکن است شما را به سمت تصمیمهای خطرناک سوق دهد
همهی ما بارها شنیدهایم که پیش از گرفتن تصمیم مهم، چند نفس عمیق بکشیم تا آرام شویم و با ذهنی بازتر انتخاب کنیم. این توصیهی آشنا، ریشه در یافتههای علمی دارد که نشان میدهند برخی تمرینات تنفسی میتوانند اضطراب را کاهش دهند و فشار خون را پایین بیاورند. اما پژوهشی تازه پرده از روی دیگری از این ماجرا برداشته است.
براساس مطالعه جدید، آن بازدمهای طولانی و آهستهای که برای آرامش انجام میدهیم، ممکن است اثر معکوس داشته باشند و ما را به سمت رفتارهای پرریسکتر سوق دهند. پژوهش که توسط تیمی از محققان دانشگاه پزشکی شاریتی برلین انجام شده، نشان میدهد تنفس عمیق با بازدم طولانی، برخلاف تصور رایج، افراد را محتاطتر نمیکند، بلکه آنها را به پذیرش گزینههای مخاطرهآمیز تشویق میکند.
به گزارش ساینسآلرت، دکتر سویانگ کیو پارک، عصبشناس و سرپرست تیم تحقیقاتی، به همراه همکارانش ۴۱ داوطلب سالم را در آزمایشی هوشمندانه شرکت دادند. از شرکتکنندگان خواسته شد درون دستگاه اسکن مغز (امآرآی) قرار بگیرند و مجموعهای از تصمیمگیریهای قمارگونه را انجام دهند؛ انتخاب بین گزینههایی با شانس پنجاه-پنجاه برد یا باخت. آزمایش دو بار تکرار شد: یک بار در حالت تنفس عادی و بار دیگر در حالی که شرکتکنندگان با کمک راهنمای تصویری، الگوی تنفس خود را به نسبت دو ثانیه دم و هشت ثانیه بازدم تغییر میدادند.
تنفس طولانیمدت، همانطور که انتظار میرفت، ضربان قلب را کاهش داد، تنفس را کندتر کرد و نشانگرهای فعالیت سیستم عصبی پاراسمپاتیک (همان سیستمی که مسئول آرامش و استراحت است) را افزایش داد. اما نکتهی جالب اینجا بود که این حالت آرامشبخش، بهجای ایجاد احتیاط، شرکتکنندگان را به سمت ریسکپذیری بیشتر سوق داد.
تکنیک بازدم طولانی، حساسیت مغز به پاداشهای بالقوه را افزایش میدهد، در حالی که حساسیت به ضررهای احتمالی را تغییر نمیدهد
محققان برای درک بهتر این پدیده، تصمیمهای شرکتکنندگان را در قالب دو بخش مجزا تحلیل کردند: حساسیت به پاداشهای احتمالی و حساسیت به ضررهای احتمالی. یافتهها نشان داد تکنیک بازدم طولانی، تنها حساسیت افراد را نسبت به پاداش افزایش داده است، در حالی که حساسیت آنها نسبت به ضرر، تغییری نکرده بود. به عبارت سادهتر، افرادی که تنفس آهسته انجام میدادند، صرفاً به سود بالقوهای که ممکن بود به دست آورند بیشتر توجه میکردند، نه اینکه نسبت به خطرات بیتفاوت شده باشند.
اسکنهای مغزی نیز یافته را تأیید کردند. افرادی که بیشترین تغییرات را در نشانگرهای آرامش قلبی نشان دادند، فعالیت بیشتری در دو ناحیهی خاص از مغز داشتند: قشر پیشپیشانی شکمی-میانی که به ارزشگذاری ذهنی انتخابها کمک میکند، و پیشگوه (پرکونئوس) که در خودآگاهی و ادغام سیگنالهای بدنی در فرآیند تصمیمگیری نقش دارد. این یافته نشان میدهد که وضعیت بدنی، نه تنها همراه تصمیمگیری است، بلکه در شکلدهی به آن نقش مستقیمی دارد.
دانشمندان این ارتباط را «مسیر عصبی-احشایی» نامیدهاند یعنی مسیری که تنفس، ضربان قلب و مغز را به هم وصل میکند. به زبان سادهتر، وقتی عمداً تنفسمان را تغییر میدهیم، این کار فقط روی ریهها تأثیر نمیگذارد، بلکه پیامی به قلب و از آنجا به مغز میفرستد و نحوهی نگاه ما به دنیا را عوض میکند. درنتیجه، ممکن است انتخابهایمان هم تحتتأثیر قرار بگیرد، بدون اینکه خودمان متوجه شویم.
- مزایای تنفس از راه بینی برای مغز انسان06 آذر 97مطالعه '3
- الگوی تنفس شما درست مثل اثر انگشتتان منحصربهفرد است26 خرداد 04مطالعه '3
- اتمسفر زمین چگونه تنفس پذیر شد؟03 خرداد 02مطالعه '12
سالهاست در آموزش سربازان و مأموران پلیس از تکنیک تنفسی خاصی استفاده میشود: نفس عمیق بکش، بعد خیلی آهسته و طولانی بازدم کن. هدف از این کار، حفظ آرامش و هوشیاری در شرایط بحرانی است. اما حالا پژوهشگران کشف کردهاند که این روش، فقط برای آرام کردن اعصاب مفید نیست، بلکه میتواند کاربردهای درمانی هم داشته باشد.
به باور نویسندگان مقاله، از مکانیسم یادشده میتوان در درمان برخی اختلالات روانی مثل افسردگی و اضطراب استفاده کرد؛ مخصوصاً در شرایطی که سیستم پاداشدهی مغز دچار مشکل شده و فرد نمیتواند لذت و انگیزه را بهدرستی تجربه کند.
البته، پیش از آنکه این یافته را مبنای تغییر رفتار خود قرار دهید، بهتر است به چند نکتهی مهم توجه کنید. هرچند پژوهش یافتههای جالبی دارد، باید در نظر داشت که مطالعهای مقدماتی با حجم نمونهی کوچک (۴۱ نفر) است و شرکتکنندگان آن منحصراً بزرگسالان جوان سالم با میانگین سنی ۲۵ سال بودهاند، بنابراین تعمیمپذیری نتایج محدود است. همچنین «ریسک» مورد بررسی در این آزمایش، ریسک مالی در محیط آزمایشگاهی بوده، نه تصمیم حیاتی در دنیای واقعی.
محققان هشدار میدهند که نباید پیش از تصمیمگیریهای مالی مهم، تصور کنیم چند نفس عمیق ما را محتاطتر خواهد کرد
بهعلاوه، محققان خود اعتراف میکنند که مبالغ پاداش و ضرر در آزمایش عمداً نامتعادل طراحی شده تا تشخیص اثر آسانتر باشد. بنابراین، یافتهها را باید بهعنوان نتیجهی مقدماتی و نه قانون قطعی، درنظر گرفت. برای تأیید نهایی، به پژوهشهای گستردهتری با جمعیتهای متنوعتر و شرایط واقعیتر نیاز است.
نکتهای که پژوهش بهخوبی روشن میکند، این است که ارتباط بین بدن و ذهن، از آنچه فرض میکنیم، بسیار پیچیدهتر است. پس دفعهی بعد که برای گرفتن تصمیم مهم مالی، چشمهایتان را بستید تا چند نفس عمیق بکشید، بهتر است یک لحظه مکث کنید و از خودتان بپرسید: این نفسها واقعاً مرا محتاطتر میکنند یا شاید برعکس، جسورتر؟
پژوهش در ژورنال Neuron منتشر شده است.
