طراحی مدل جدید تامین مالی برای شرکت‌های دانش‌بنیان؛ از حذف دوباره‌کاری بانکی تا حمایت از اقتصاد دیجیتال

نشست مشترک معاونت علمی ریاست‌جمهوری، مدیران صندوق نوآوری و انجمن تجارت الکترونیک امروز، شنبه ۱۰ مردادماه، با هدف تاکید بر ضرورت اصلاح مسیرهای تامین مالی شرکت‌های دانش‌بنیان، کاهش بروکراسی بانکی و طراحی مدل‌های متناسب با اقتصاد دیجیتال برگزار شد.

حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، در این نشست تامین مالی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان دانست و توضیح داد که «برای رشد این شرکت‌ها باید روش‌های متنوع تامین مالی با جدیت دنبال شود.»

او با تاکید بر این که هدف معاونت علمی، ایجاد شرکت‌های بزرگ و توانمند است، گفت: «روش‌هایی مانند اوراق فناوری باید از مرحله طراحی عبور کنند و امکان اجرای واقعی آن‌ها بررسی شود؛ زیرا حمایت‌ها زمانی اثرگذار هستند که منابع وعده‌داده‌شده به شرکت‌ها برسد.» افشین با اشاره به تغییر نگاه به شرکت‌های دانش‌بنیان گفت:

دانش‌بنیان بودن نباید تنها به داشتن یک محصول فناورانه محدود شود، بلکه فناوری باید به اثر اقتصادی، اجتماعی یا سیاسی منجر شود. برخی شرکت‌ها محصول فناورانه دارند اما هنوز نتوانسته‌اند آن را به بازار متصل کنند و برای این بخش باید برنامه‌های جداگانه‌ای طراحی شود.

- حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور

معاون علمی رئیس‌جمهور درباره مدل تامین مالی «هم‌افزا» گفت: «برای آغاز اجرای این طرح باید مدلی ساده و قابل اجرا طراحی شود و فرایندها نباید پیچیدگی‌های زیادی داشته باشد. برای شرکت‌هایی که هدف آن‌ها تثبیت فعالیت فعلی است، پیشنهاد شده تا سقف ۳۰ درصد فروش به‌عنوان سرمایه در گردش در نظر گرفته شود. این رقم می‌تواند بر اساس فروش سال گذشته یا فروش سه‌ماهه اخیر با ارزش افزوده پرداخت‌شده محاسبه شود.»

حامد رفیعی، رئیس مرکز تامین مالی و توسعه سرمایه‌گذاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، با اشاره به طراحی مدل‌های جدید تامین مالی گفت: «این مدل‌ها با توجه به محدودیت منابع دولتی و نبود انطباق کامل میان نظام پولی و بازار سرمایه کشور با نیازهای اقتصاد دانش‌بنیان طراحی شده‌اند.»

او هدف این مدل‌ها را ایجاد یک سازوکار پایدار با مشارکت شرکت‌ها، زنجیره‌های اقتصادی، صندوق نوآوری و شبکه بانکی عنوان کرد و افزود:

برخی حوزه‌ها مانند تجارت الکترونیک و اقتصاد دیجیتال هم‌چنان با محدودیت‌هایی برای استفاده از منابع حمایتی مواجه هستند. اقتصاد دانش‌بنیان تنها به تولید کالا محدود نیست و خدمات دانش‌بنیان نیز بخش مهمی از این اقتصاد را تشکیل می‌دهد؛ بنابراین باید سازوکارهای تامین مالی متناسب با مدل کسب‌وکار این شرکت‌ها طراحی شود.

- حامد رفیعی، رئیس مرکز تامین مالی و توسعه سرمایه‌گذاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری

او هم‌چنین با اشاره به حمایت از صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکتی (CVC) اضافه کرد: «این مدل ظرفیت بالایی برای تامین مالی دارد و حمایت از آن با همکاری صندوق نوآوری و شکوفایی آغاز شده است. برای تسریع فرایندها باید کارگروهی مشترک میان زنجیره‌ها، صندوق نوآوری و بانک‌ها تشکیل شود تا از انجام بررسی‌های تکراری جلوگیری شود.»

نیما قاضی، رئیس انجمن تجارت الکترونیک تهران، با اشاره به چالش‌های تامین مالی شرکت‌های اقتصاد دیجیتال گفت: «حل مساله تامین مالی از ابتدای فعالیت معاونت علمی مطرح بوده، اما تاکنون راهکار اجرایی و پایداری برای آن ایجاد نشده است.»

او مدل «هم‌افزا» را فرصتی برای بهبود تامین مالی شرکت‌های دیجیتال دانست و گفت: «این مدل نباید صرفا به ارائه یک وام سرمایه در گردش دیگر تبدیل شود، بلکه باید با نگاه توسعه‌ای و متناسب با ماهیت کسب‌وکارهای دیجیتال طراحی شود.»

بسیاری از پلتفرم‌ها با چارچوب‌های سنتی ارزیابی مالی بانک‌ها تطابق ندارند و اگر محدودیت‌های موجود به این مدل اضافه شود، فرآیند تامین مالی در پیچ‌وخم‌های اداری متوقف خواهد شد.

- نیما قاضی، رئیس انجمن تجارت الکترونیک تهران

رئیس انجمن تجارت الکترونیک تهران همچنین خواستار کاهش هزینه‌های مربوط به ضمانت‌نامه‌های صندوق نوآوری شد و گفت: «با توجه به افزایش حجم ضمانت‌نامه‌ها در این مدل، لازم است در کارمزد و مبلغ مسئولیت ضمانت‌نامه‌ها تخفیف‌هایی در نظر گرفته شود تا هزینه تامین مالی برای شرکت‌ها منطقی‌تر شود.»

اصغر نوراله‌زاده، رئیس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی، درباره همکاری با بانک‌ها در مدل تامین مالی هم‌افزا گفت: «اجرای موفق این طرح نیازمند همکاری با بانکی است که توان انجام تعهدات خود را داشته باشد.» او با اشاره به تجربه همکاری قبلی با پست‌بانک گفت:

در برخی موارد شرکت‌های معرفی‌شده پس از طی مراحل بررسی، نتوانستند تسهیلات دریافت کنند و این موضوع باعث ایجاد مشکل برای شرکت‌ها شد. تا زمانی که مسائل همکاری‌های قبلی حل نشود، ایجاد تعهد جدید می‌تواند دوباره همان مشکلات را تکرار کند. صندوق آمادگی دارد مدل‌های پیشنهادی را سریع‌تر اجرا کند، اما باید بانک هم توان اجرای تعهدات خود را داشته باشد.

- اصغر نوراله‌زاده، رئیس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی

رئیس هیات عامل صندوق نوآوری توضیح داد: «ضمانت‌نامه‌های صندوق با هدف تسهیل تامین مالی شرکت‌های دانش‌بنیان طراحی شده و شرایط آن با رویه معمول شبکه بانکی متفاوت است.»